Vào các dịp lễ lớn, Đền Hạ là nơi tổ chức các nghi thức tưởng nhớ Thánh Mẫu.
Mỗi năm, hàng triệu lượt du khách tìm về lễ hội, thắp nén hương thành kính và hòa mình vào không gian văn hóa tín ngưỡng đặc sắc. Những hoạt động ấy vừa góp phần giữ gìn hồn cốt truyền thống, mà còn trở thành động lực thúc đẩy du lịch, lan tỏa bản sắc văn hóa, đồng thời góp phần phát triển kinh tế địa phương.
Lối kiến trúc độc đáo
Đền Hạ Tuyên Quang được dựng theo lối nội công ngoại quốc, mặt chính xoay về hướng Đông, hướng thẳng ra dòng Lô đỏ nặng phù sa. Cổng tam quan sơn đỏ uy nghi, chỉ mở vào những dịp trọng lễ hay ngày rước Mẫu.
Hai cửa nhỏ hai bên vẫn luôn rộng mở, đón bước chân khách thập phương và người dân địa phương tìm về chiêm bái. Đặc biệt trên mái cổng, hàng chữ “Hiệp Thuận linh từ” khắc nổi, như lời nhắc về cội nguồn xưa. Phần cổng phụ quay ra bờ sông với bốn trụ vững chãi, trang trí tinh vi, nơi mỗi đầu trụ là một con phượng uốn lượn kiêu hãnh.
Không gian thờ cúng trang nghiêm bên trong Đền Hạ.
Điểm nhấn của Đền Hạ không chỉ ở thế đất mà còn ở nghệ thuật chạm khắc gỗ. Từng cây cột, xà kèo, cửa võng đến cánh cửa đều được đục chạm tỉ mỉ, phô diễn tứ linh, tứ quý. Tất cả hòa quyện, tạo nên vẻ đẹp cổ kính, trang nghiêm mà vẫn tinh xảo, khẳng định giá trị nghệ thuật bền vững qua thời gian.
4.2 Nhiều hiện vật, bảo vật lâu đời
Bước vào Đền Hạ Tuyên Quang, du khách vẫn có thể chiêm ngưỡng những cổ vật được lưu giữ qua hàng trăm năm. Nổi bật nhất là quả chuông đồng khổng lồ, chiếc khánh cổ cùng ba pho tượng quý. Mỗi hiện vật vừa mang giá trị tín ngưỡng mà còn là kiệt tác nghệ thuật, phản ánh tài hoa của những nghệ nhân xưa.
Những pho tượng có gương mặt toát lên vẻ an nhiên, tĩnh tại, từng đường nét bàn tay, nếp áo, khăn choàng được chạm khắc tinh tế. Ngay cả những chi tiết nhỏ cũng sống động, sắc sảo như được thổi hồn vào. Chính nhờ những giá trị đó, Đền Hạ được ví như minh chứng sống động cho di sản văn hóa của dân tộc.
Lễ hội Đền Hạ Tuyên Quang diễn ra hằng năm từ ngày 11 đến 16 tháng 2 âm lịch, trong đó ngày 11 và 12 được coi là chính hội. Đây là dịp cả vùng đất Tuyên Quang rộn ràng không khí linh thiêng xen lẫn náo nhiệt, thu hút người dân địa phương cùng du khách khắp nơi tìm về. Lễ hội được tổ chức long trọng với hai phần: phần Lễ trang nghiêm và phần Hội tưng bừng.
Buổi sáng ngày 11, từ khi trời vừa hửng sáng, dân làng tập trung tại đền Mẫu Ỷ La để rước Phương Dung công chúa về Đền Hạ. Sáng ngày 12, đoàn rước lại xuất phát từ đền Thượng, đưa Ngọc Lân công chúa về hợp tế. Nghi thức này tượng trưng cho sự đoàn viên, sum họp thiêng liêng của hai Thánh Mẫu.
Lễ hội Đền Hạ Tuyên Quang thu hút nhiều khách du lịch đến hàng năm để tham gia.
Đoàn rước Mẫu được tổ chức công phu khi đi đầu là múa lân, cờ xí rợp trời, trống chiêng vang dội, tiếp đến là phường bát âm, kiệu bát cống, kiệu võng cùng các bô lão và đội hành lễ trang nghiêm hộ tống. Đoàn rước đi đến đâu, tiếng reo hò, tiếng trống hội và bước chân người dân lại nô nức theo đến đó. Hai bên đường, nhiều gia đình bày mâm lễ, đốt nhang, khấn nguyện cầu mong Thánh Mẫu phù hộ cho cuộc sống ấm no, bình an.
Phần Hội mở ra trong bầu không khí náo nhiệt, nơi hàng loạt trò chơi dân gian quen thuộc như kéo co, đẩy gậy, cùng các môn thể thao truyền thống thu hút đông đảo người tham gia. Không những thế, du khách còn được chiêm ngưỡng những màn giới thiệu trang phục truyền thống, trải nghiệm thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ. Hay bạn cũng có thể hòa mình vào diễn xướng dân gian kết hợp cùng âm nhạc rộn ràng.
Ngoài hòa mình vào không khí lễ hội, du khách đến Đền Hạ Tuyên Quang cũng sẽ được lắng nghe những câu chuyện nhuốm màu huyền thoại. Điển hình như sự tích về hai nàng công chúa Phương Dung, Ngọc Lân hiển hóa giữa cảnh sắc sông núi, hay những dấu mốc lịch sử mà ngôi đền từng chứng kiến qua bao biến thiên thời cuộc.
Lễ hội Đền Hạ là sợi dây gắn kết cộng đồng, thể hiện lòng thành kính đối với Thánh Mẫu. Đây cũng là lời nhắc nhở thế hệ sau phải biết ơn nguồn cội, trân trọng truyền thống, giữ gìn và tiếp nối những giá trị văn hóa thiêng liêng của dân tộc.
T/h: Thanh Xuân
